Brussels Friendship Tournament: How China and Europe Are Writing a New Chapter of Table Tennis Diplomacy Beyond Competition

Câu chuyện bắt đầu không phải bằng một quả bóng xoáy nặng ký, không phải bằng một pha bạt trái tay đưa bóng đi với vận tốc ánh sáng, mà bằng một sân bóng bàn thuộc Câu lạc bộ Hoàng gia Alpa tại Brussels được phủ kín bởi bầu không khí khác hẳn so với những nhà thi đấu căng thẳng của bạn. Tôi đã đứng ở rất nhiều nhà thi đấu trong suốt hai thập kỷ theo dõi những viên ngọc thô của bóng bàn thế giới, thế nhưng có một chi tiết nhỏ khiến tôi dừng lại: thay vì hồi hộp chờ đợi một pha phát bóng mang tính quyết định, đám đông ở đây không khỏi bật cười khi một vận động viên người châu Âu có phần ngượng nghịu lao đi đón một đường bóng và suýt nữa thì ngã. Không khí của Sự kiện Hữu nghị Bóng bàn Trung Quốc-Châu Âu không phải là sự căng thẳng của chiến thắng và thất bại. Đó là một loại ngôn ngữ khác, một loại nhịp điệu khác. Nhưng trong sự thoải mái khác thường đó, lại ẩn chứa những tín hiệu chiến lược không hề tầm thường. Sự kiện do Phái bộ Trung Quốc bên cạnh Liên minh châu Âu đăng cai tổ chức tại Brussels, thủ đô nước Bỉ, đã quy tụ 24 người tham gia, chia thành sáu đội bốn người với phương thức thi đấu mà trong đó các vận động viên Trung Quốc và châu Âu sẽ thi đấu cùng nhau trong cùng một đội. Diễn ra bên ngoài khuôn khổ thi đấu chính thức của ITTF hay WTT, đây là một sự kiện ngoại giao thuần túy, phi cạnh tranh. Nhưng điều đáng chú ý hơn là danh sách những vị khách quý có mặt trong sự kiện này: cựu vô địch Olympic và vô địch thế giới Yan Sen cùng tượng đài bóng bàn nữ Trương Di Ninh. Phó Chủ tịch Liên đoàn Bóng bàn Châu Âu (ETTU) Didier Leroy cùng Tổng thư ký Pierre Kass của ETTU, và Đại sứ Trung Quốc bên cạnh EU Sái Nhuận. Sự xuất hiện của những gương mặt cấp cao này đã trực tiếp nâng tầm sự kiện từ quy mô giao lưu nghiệp dư lên thành một cuộc gặp gỡ mang tính thể chế. Khác với những giải đấu tranh tài khốc liệt, chính phẩm chất nhẹ nhàng, hướng đến sự kết nối và thấu hiểu của sự kiện này mới là giá trị phân tích chiến lược thật sự mà tôi muốn nhấn mạnh. Phó Chủ tịch Leroy đã phát biểu công khai rằng sự kiện không chỉ là một trận đấu, mà chính là cách tốt nhất để tăng cường tình hữu nghị và đối thoại giữa hai nền văn hóa. Thông qua thể thức chia đội hỗn hợp Trung-Hoa và châu Âu, bóng bàn, một môn thể thao duy nhất từng tạo nên kỳ tích ngoại giao mang tên ngoại giao bóng bàn (ping-pong diplomacy) trong lịch sử, đang được sử dụng như một công cụ, một phương tiện để thiết lập nên một mạng lưới thể chế hóa mới mẻ giữa Trung Quốc và châu Âu. Nếu chỉ nhìn vào bề mặt, sự kiện dường như chỉ đơn thuần là một hoạt động xã giao dành cho các nhân viên ngoại giao và những người yêu thích bóng bàn nghiệp dư. Thế nhưng, với tư cách là một người dành phần lớn sự nghiệp của mình để quan sát hệ thống bóng bàn và quần thể bóng bàn châu Âu, tôi có thể nhìn thấy một lớp nghĩa khác sâu xa hơn dưới lớp vỏ áo của sự thoải mái, vui vẻ, đó chính là sự thử nghiệm và những tín hiệu mà Cộng đồng bóng bàn châu Âu đang dần phát triển tại Châu Âu vận hành một cách đầy tinh tế. Yan Sen, một người chiến thắng, và Trương Di Ninh, một huyền thoại của thế hệ vàng, đều là những người gắn bó với cái tên Học viện Bóng bàn Trung Quốc và Cộng đồng Bóng bàn Trung Quốc tại Châu Âu. Trong câu chuyện của họ, tôi không chỉ nhìn thấy hai nhà vô địch tham gia một sự kiện mang tính ngoại giao, mà còn nhìn thấy một chiến lược thương hiệu và phát triển chiều sâu mang tính bài bản. Khi tôi phỏng vấn sâu để tìm hiểu về văn hóa của trận đấu này, cho dù thắng hay thua, một suy nghĩ bắt đầu được hình thành trong đầu tôi. Trong hơn 20 năm quan sát các tài năng bóng bàn quốc tế, tôi đã chứng kiến rất nhiều những bước ngoặt quan trọng, từ việc phát hiện ra các thiên tài trẻ dưới áp lực của lối chơi pressing đến việc các chương trình phát triển bóng bàn tại các quốc gia Hồi giáo đang đạt được những thành công vang dội. Một người chơi bóng bàn trẻ tuổi không cần đến ánh đèn sân khấu, mà là một người biết cách bật công tắc. Tại Brussels, những người bật công tắc ở đây chính là các cựu vô địch, những nhà quản lý và các nhà ngoại giao. Họ không bật công tắc cho một cá nhân, mà bật công tắc cho một mối quan hệ thể chế. Đây chính là bước tiến mới của chiến lược toàn cầu hóa bóng bàn Trung Quốc trong việc xây dựng một mô hình hiện diện mang tính thể chế hóa ở nước ngoài. Sự kiện bóng bàn này có thể xem là một phần trong chương trình hợp tác sâu rộng hơn giữa Trung Quốc và châu Âu, định vị bóng bàn như một nền tảng cho các mối quan hệ đối tác trong tương lai. Hợp tác công nghệ thông qua trao đổi huấn luyện viên và các chương trình đào tạo chung có thể sẽ trở thành lĩnh vực phát triển chính, tuy nhiên sự khác biệt trong nhận thức giữa các quốc gia thành viên ETTU về vai trò của Trung Quốc tại châu Âu là điểm nhạy cảm nhất cần được theo dõi. Kinh nghiệm của tôi cho thấy rằng sự cạnh tranh về thể chế và thương mại là những thách thức mà bất kỳ sự xâm nhập thị trường nào vào hệ sinh thái vốn đã phát triển mạnh mẽ của bóng bàn châu Âu cũng sẽ phải đối mặt. Với thị trường tập trung nhiều quốc gia có hệ thống đào tạo trẻ phát triển như Đức và Thụy Điển, những phản ứng của họ đối với các sáng kiến của Trung Quốc sẽ là một biến số quan trọng đối với triển vọng của dự án. Nhận định về sự kiện này của tôi là, giá trị thực sự của nó không nằm ở màn trình diễn kỹ thuật hay chiến thuật của các vận động viên trên sân đấu, mà nằm ở việc nó trở thành một phép thử quan trọng để quan sát ngoại giao thể thao Trung Quốc tại châu Âu. Trong những năm qua, tôi đã nghiên cứu rất nhiều môn thể thao khác nhau, và ngoại giao thông qua bóng bàn vẫn là một trong những hướng đi thú vị và có nhiều sức lan tỏa nhất mà tôi từng chứng kiến. Chiến thắng hay thất bại, hay việc có bao nhiêu quả bóng được đánh trúng bàn, thực sự không phải là thước đo thành công của sự kiện này. Câu hỏi thực sự là, với tư cách là một lực lượng mới trong bóng bàn châu Âu, Cộng đồng bóng bàn Trung Quốc tại châu Âu sẽ thể hiện vai trò và phát huy sức ảnh hưởng của mình như thế nào trong những năm tới đây. Liệu mối quan hệ giữa hai bên có thể vượt qua sự hợp tác trên bề mặt để đạt được sự thấu hiểu và tin cậy lẫn nhau một cách thực sự sâu sắc trong lĩnh vực này hay không. Tại Brussels, tôi nhìn thấy một sự khởi đầu; về cái kết, còn cần phải chờ xem.