FIFA ASEAN Cup: Việt Nam cùng bảng Thái Lan, và một dòng điều lệ có thể định đoạt tất cả

Ngày 24 tháng 9, một giải đấu chưa từng có tiền lệ ở Đông Nam Á sẽ khởi tranh và kết thúc chỉ sau 12 ngày, vào ngày 5 tháng 10. FIFA đứng ra tổ chức. Giải chia thành hai hạng đấu, tám đội ở hạng cao nhất. Indonesia đăng cai Hạng 1, Hồng Kông đăng cai Hạng 2. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino gọi đó là nơi những khoảnh khắc khó quên sẽ được tạo ra.

Tôi đọc bản công bố ấy ba lần. Lần nào mắt tôi cũng dừng ở một dòng ngắn hơn nhiều so với phần phát biểu: chỉ đội nhất bảng mới vào chung kết, đội nhì chỉ còn trận tranh hạng ba.

Ghép dòng điều lệ đó với bảng đấu của Việt Nam, gồm Thái Lan, Philippines và Pakistan, và bức tranh hiện ra rõ hơn hẳn phần còn lại của thông cáo.

Một giải đấu được thiết kế như vòng loại, không phải như lễ hội

Hạng 1 gồm tám đội chia hai bảng bốn đội. Bảng A: Indonesia, Singapore, Malaysia, Bangladesh. Bảng B: Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Pakistan. Hạng 2 gồm sáu đội chia hai bảng ba đội, trong đó Hồng Kông vừa là chủ nhà vừa là đội dự giải.

Toàn bộ giải nằm gọn trong khung FIFA Days. Đây là lựa chọn thiết kế, không phải trùng hợp. Nó biến cuộc tranh cãi nhả quân giữa câu lạc bộ và đội tuyển thành một nghĩa vụ được luật bảo chứng. Các câu lạc bộ châu Âu, các câu lạc bộ V.League không có cửa từ chối.

Với Việt Nam, đó là điểm cộng lớn nhất trong toàn bộ bản công bố. Không có nó, câu chuyện của giải sẽ xoay quanh việc ai vắng mặt. Có nó, câu chuyện xoay quanh việc ai đá với ai.

Cách đặt tên cũng đáng nói. Bangladesh và Pakistan là Nam Á. Hồng Kông là Đông Á, thậm chí là chủ nhà một hạng đấu. Ba cái tên đó không thuộc ASEAN. Một chiếc cúp mang nhãn khu vực nhưng chứa cả Nam Á lẫn Đông Á là một sản phẩm lai: hình thức khu vực, bản chất rộng hơn khu vực.

Điều lệ mới là thứ đáng nói, không phải tên giải

Người ta thấy một chiếc cúp mới. Tôi thấy một dòng điều lệ.

Ở thể thức vòng tròn một lượt rồi vào thẳng chung kết, không có bán kết làm lưới an toàn. Đội nhì bảng không có vé vớt. Nghĩa là một trận hòa đúng lúc sai thời điểm có thể kết thúc cả chiến dịch. Với Việt Nam, trận đó gần như chắc chắn là trận gặp Thái Lan.

Thể thức này thưởng cho đội có nguồn ghi bàn ổn định và chất lượng bóng chết tốt. Nó trừng phạt đội chọn cách chơi phản công, dựng xe buýt hai tầng rồi chờ một khoảnh khắc. Không có bán kết, không có lượt về để sửa sai. Bạn phải thắng bảng, hoặc về nhà.

Mười hai ngày cho bốn đến năm trận là bài toán thể lực khắc nghiệt. Đây không phải vòng loại hai lượt có tuần nghỉ. Đây là một mini-tournament. Đội hình xoay vòng, khả năng hồi phục và chiều sâu băng ghế trở thành tiêu chí tuyển quân thay vì phương án dự phòng. Khí hậu nhiệt đới ẩm ở Indonesia làm bài toán đó nặng thêm.

Về mặt dữ liệu, vòng bảng chỉ có ba trận mỗi đội. Mẫu quá nhỏ để nói về xu hướng. Kinh nghiệm theo dõi các trận đấu khu vực của tôi cho thấy ở những giải nén ngắn thế này, một tình huống cố định hoặc một sai số cá nhân thường quyết định cả bảng, còn mọi chỉ số kiểm soát bóng sau đó chỉ để giải thích lại điều đã xảy ra.

Điều Việt Nam thực sự nhận được

Cách chia hai hạng đấu chính thức hóa thứ bóng đá khu vực vẫn ngầm hiểu nhiều năm: một tầng trên và một tầng dưới. Hạng 1 gồm Indonesia, Singapore, Malaysia, Việt Nam, Thái Lan, Philippines cùng hai khách mời. Hạng 2 gồm Hồng Kông, Lào, Brunei, Campuchia, Myanmar, Đông Timor. Việt Nam nằm ở tầng trên, và vị thế đó không cần tranh cãi.

Có một bất đối xứng logistics đáng chú ý. Indonesia đăng cai Hạng 1, nơi tập trung thị trường bóng đá lớn nhất khu vực. Lợi thế sân nhà, sức chứa khán đài, giá trị thương mại đều dồn về bảng A. Việt Nam phải di chuyển.

Tôi không mua câu chuyện pháo đài. Một giải 12 ngày với khán giả của sáu, bảy quốc gia đổ về không tạo ra bức tường thành nào. Sân nhà từng là pháo đài, giờ chỉ là một địa chỉ.

Trong bảng B, Philippines là ẩn số khó chịu nhất về mặt thể chất, còn Pakistan rõ ràng là đội cửa dưới. Nhưng chính sự phân tầng đó khiến trận gặp Thái Lan trở thành một trận chung kết sớm.

Chỗ tôi có thể sai

Tuyên bố đáng giá nhất trong bản công bố không đến từ Infantino. Đó là ý kiến cho rằng các đội sẽ có đội hình mạnh nhất. Đây là quan điểm, không phải dữ liệu. FIFA Days bảo đảm quyền gọi quân, nhưng không bảo đảm quân đến đúng giờ, đến khỏe, hay đến đủ. Chấn thương muộn, lịch câu lạc bộ dày và những thỏa thuận ngầm giữa huấn luyện viên với câu lạc bộ vẫn có thể làm xói mòn luận điểm đó.

Tôi cũng có thể sai khi đánh giá thấp động lực cầu thủ. Một chiếc cúp do FIFA tổ chức có thể được xem là danh hiệu thật, hoặc bị xem là dự án danh dự của một quan chức. Nếu là vế sau, cường độ thi đấu thấp hơn kỳ vọng và mọi tính toán chiến thuật trở nên vô nghĩa.

Còn một vấn đề chưa ai giải thích: giải này tồn tại song song với ASEAN Championship do AFF điều hành. Hai hệ thống, hai chủ thể, một không gian. Bản công bố không nói cách chúng cùng tồn tại. Đó là vấn đề về lịch thi đấu và quyền thương mại, và nó sẽ còn quay lại.

Nếu buộc phải đặt cược

Việt Nam đi tiếp hay không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào trận gặp Thái Lan. Một đội tuyển không bị loại ở phút 90. Họ bị loại từ lúc thể thức được chọn.

Tôi sẽ theo dõi danh sách triệu tập chính thức và mức độ tuân thủ của các câu lạc bộ. Tôi cũng sẽ theo dõi vị trí trận Việt Nam gặp Thái Lan trong lịch bảng B. Nếu trận đó rơi vào lượt cuối, Việt Nam giữ quyền tự quyết. Nếu rơi vào lượt hai, cả bảng có thể đảo lộn bởi một kết quả bất ngờ.

Nếu Việt Nam thắng bảng, bóng đá khu vực có thêm một giải đấu đủ tầm. Nếu không, chúng ta biết rằng một chiếc cúp chỉ có giá trị khi thể thức của nó cho phép sai lầm. Giải này thì không.